Không chỉ nhìn mặt, nghe giọng: Cảnh giác với lừa đảo bằng Deepfake

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mang lại nhiều tiện ích trong đời sống, nhưng đồng thời cũng bị các đối tượng xấu lợi dụng để tạo hình ảnh, video và giọng nói giả ngày càng tinh vi. Deepfake có thể khiến một người xuất hiện trong cuộc gọi video hoặc “nói” những câu mà họ chưa từng nói, qua đó đánh vào tâm lý, lòng tin để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Người dân cần ghi nhớ: Không chỉ nhìn mặt, nghe giọng – hãy xác minh danh tính.

Deepfake – khi thật và giả ngày càng khó phân biệt

Deepfake là công nghệ sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh, video, âm thanh nhằm khiến một người trông như đang nói hoặc thực hiện điều mà thực tế họ không làm. Với sự phát triển của AI, các nội dung giả mạo ngày càng chân thực, khiến người dùng khó phân biệt bằng mắt và tai thông thường.

Theo cảnh báo của cơ quan Công an, các đối tượng có thể lợi dụng hình ảnh, video, giọng nói được công khai trên mạng xã hội để tạo nội dung giả mạo người thân, cán bộ, lãnh đạo, người nổi tiếng hoặc đại diện cơ quan, tổ chức. Từ đó, chúng xây dựng lòng tin và dẫn dụ nạn nhân cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc chuyển tiền.

Ảnh minh họa: Công nghệ Deepfake có thể được lợi dụng để giả mạo khuôn mặt, giọng nói và hình ảnh nhằm tạo dựng lòng tin với nạn nhân.

Giả giọng người thân, giả hình ảnh để vay tiền

Một trong những thủ đoạn đáng chú ý là giả danh người thân bằng AI Deepfake. Đối tượng có thể sử dụng hình ảnh và giọng nói thu thập từ mạng xã hội để tạo cuộc gọi video hoặc tin nhắn thoại giả mạo.

Kịch bản thường được xây dựng theo hướng tạo cảm giác cấp bách: người thân gặp tai nạn, đang ở bệnh viện, mất điện thoại, cần tiền gấp hoặc đang gặp sự cố và đề nghị chuyển tiền ngay.

Cơ quan Công an cảnh báo thủ đoạn này nguy hiểm bởi hình ảnh và giọng nói có thể giống người thật, khiến nạn nhân dễ mất cảnh giác, đặc biệt khi đang trong trạng thái lo lắng.

Không chỉ giả danh người thân, AI còn có thể bị lợi dụng để mạo danh cán bộ, lãnh đạo hoặc người có uy tín. Đối tượng có thể yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện các thao tác trên điện thoại.

Đừng vội tin chỉ vì “thấy mặt, nghe giọng”

Khi nhận được cuộc gọi bất thường liên quan đến tiền bạc, tài khoản hoặc thông tin cá nhân, người dân cần chú ý một số dấu hiệu như hình ảnh bị nhòe, khuôn mặt hoặc ánh sáng thay đổi bất thường, chuyển động miệng và âm thanh không đồng bộ, giọng nói thiếu tự nhiên hoặc cuộc gọi liên tục bị gián đoạn.

Tuy nhiên, đây chỉ là những dấu hiệu tham khảo. Công nghệ AI ngày càng phát triển khiến việc nhận biết Deepfake bằng mắt thường không phải lúc nào cũng chính xác. Vì vậy, cách phòng tránh hiệu quả nhất là xác minh danh tính qua một kênh liên lạc khác.

Ảnh minh họa: Khi nhận cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin, cần xác minh lại danh tính qua một kênh liên lạc khác, không chỉ dựa vào hình ảnh hoặc giọng nói.

4 bước cần làm khi nhận cuộc gọi nghi ngờ

Thứ nhất, dừng lại và bình tĩnh. Không thực hiện ngay yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin bảo mật.

Thứ hai, xác minh bằng kênh khác. Nếu người gọi tự xưng là người thân, hãy gọi lại số điện thoại quen thuộc đã lưu trước đó. Nếu là cán bộ, cơ quan, tổ chức, chủ động liên hệ qua số điện thoại hoặc kênh thông tin chính thức.

Thứ ba, tuyệt đối không cung cấp thông tin nhạy cảm. Không cung cấp mật khẩu, mã OTP, mã PIN, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc cài đặt ứng dụng, truy cập đường link theo yêu cầu của người gọi khi chưa xác minh.

Thứ tư, lưu giữ bằng chứng và trình báo khi cần thiết. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, cần lưu lại số điện thoại, tin nhắn, tài khoản nhận tiền, đường link, hình ảnh hoặc video liên quan để phục vụ việc xác minh, xử lý. Cơ quan Công an cũng khuyến cáo người dân nhanh chóng trình báo khi nghi ngờ bị lừa đảo.

Hạn chế công khai hình ảnh, video cá nhân

Một nguồn dữ liệu quan trọng để tạo Deepfake chính là những hình ảnh, video và đoạn ghi âm được công khai trên mạng xã hội. Vì vậy, người dân cần cân nhắc khi đăng tải quá nhiều thông tin cá nhân, hình ảnh khuôn mặt, video có giọng nói rõ ràng hoặc những nội dung thể hiện các mối quan hệ gia đình, công việc.

Không nên công khai tùy tiện thông tin về số điện thoại, địa chỉ, giấy tờ tùy thân và các dữ liệu cá nhân khác. Việc thiết lập chế độ riêng tư phù hợp trên mạng xã hội cũng là một biện pháp giúp giảm nguy cơ thông tin bị thu thập và lợi dụng.

Không chỉ nhìn mặt, nghe giọng – hãy xác minh danh tính

AI là công nghệ phục vụ nhiều lợi ích cho xã hội, nhưng khi bị lợi dụng cho mục đích xấu, Deepfake có thể trở thành công cụ giúp các đối tượng gia tăng mức độ tinh vi của hoạt động lừa đảo.

Vì vậy, mỗi người dân cần hình thành thói quen “chậm lại một bước, xác minh thêm một lần” trước mọi yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin quan trọng.
Không chỉ nhìn mặt, nghe giọng – hãy xác minh danh tính.

Không vội chuyển tiền – không cung cấp OTP – không chia sẻ thông tin cá nhân khi chưa xác minh.

Đây là những nguyên tắc đơn giản nhưng thiết thực, góp phần giúp người dân chủ động bảo vệ tài sản, thông tin cá nhân và an toàn của chính mình trên không gian mạng.
BBT